16 januari 2026

Dag van:

In een klaslokaal vol activiteit gebeurt leren niet alleen via verbale instructie.....

Zeker niet bij kleuters....

En al helemaal niet bij speciale kleuters....

Speciale kleuters waar zo nu en dan.... steeds vaker trouwens.... zo'n extra speciale tussen zit......

Een dag in een klas ,zit vol kleine signalen:...... aarzeling vóór een antwoord, herhaling van een handeling, het vermijden van oogcontact of juist het voortdurend zoeken daarnaar....... schreeuwen, wiebelen, friemelen......

En dat is nog geen tiende van het scala dat een kleuter in huis heeft om zich te laten 'zien'.....

En wat ik als eerste leerde op de opleiding, dat wat ik altijd het beste heb onthouden..... en dat waar ik bij de opleiding kinderpsychologie en nog later tijdens de Master opleiding gedragsspecialist, dieper op in ging, was observeren....

Het systematisch observeren van welke  signalen  dan ook vormt namelijk een krachtig pedagogisch instrument.....

Door observatie kan je als leerkracht patronen herkennen in gedrag en leren......

Niet om te beoordelen, maar om te begrijpen......

Observatie maakt zichtbaar waar cognitieve belasting optreedt, waar motivatie afneemt en waar potentieel onbenut blijft, waar verdriet of frustratie vandaan komt.....

Het biedt informatie die niet via toetsen of mondelinge interactie wordt verkregen......

Wetenschappelijk gezien sluit dit aan bij

inzichten uit de pedagogische en cognitieve psychologie: leren en gedrag is contextafhankelijk en individueel verschillend......

De kracht van observeren zit in het vertraagde handelen......

Door eerst te kijken en pas daarna in te grijpen, of juist niet in te grijpen, ontstaat onderwijs dat responsief is in plaats van reactief......

Zo wordt observeren geen passieve handeling, maar een bewuste, professionele interventie die het leren maar vooral ook het leven verdiept......

En vandaag heb ik weer eens twee van die (gedrags)observaties.....

Één van een extra speciale gastleerling in onze eigen klas en één van een leerling in een andere eigen klas.....

Heel héél stiekem durf ik zachtjes wel te zeggen dat ik dat het aller aller mooiste en leukste van mijn vak vind, dat observeren....

En voor iemand die met open ogen en hart een uurtje gaat kijken, gaat er een wereld van een kind voor hem open.....

Ik had een heerlijke werkdag.....

Observeren en daarna sparren met de deskundigen en collega's.....

Als jij leerlingen niet benadert als 'te moeilijk' of 'niet passend in deze groep', maar je ziet iedere leerling als leerbaar en begrijpelijk, dan ontstaat een heel ander interactiepatroon...... rustiger, gelijkwaardiger, voorspelbaarder......

Bij leerlingen met complexe ondersteuningsbehoeften is gedragsregulatie zelden een kwestie van regels alleen.....

Het gaat om co-regulatie: leerlingen, ongeacht niveau,  'lenen' als het ware jouw rust, structuur en voorspelbaarheid...... 

Als jij consequent, helder en emotioneel stabiel bent, hoeven zij minder te escaleren om grip te krijgen op de situatie......

Leren zij misschien niet volgens het systeem, of misschien niet dat wat jij wil dat ze leren,  maar dan leren ze door te mogen zijn wie ze zijn, heel veel op hun manier....

En voor wie goed kijkt, ziet ook wat ze geleerd hebben....

Gedrag is namelijk geen vaste eigenschap..... en dat geldt voor tempo,  niveau en voor welke samenstelling van de groep dan ook.....

Jij als leerkracht bent het die zich aan moet passen , en niet die leerling....

Jij als leerkracht moet leren dat er niet één manier van leren is, maar dat er meerdere manieren zijn.....

Jij geeft leerlingen wat ze nodig hebben (tijd, ruimte, structuur, zichzelf mogen zijn), zonder dat expliciet te problematiseren...... Daardoor ervaren zij geen stigma, geen uitzondering, geen 'niet gekend worden' geen 'niet mogen zijn wie ze zijn', en geen strijd.......

Dat verlaagt spanning...... en spanning is brandstof voor probleemgedrag......

Het lijkt wel een Pabo les...... genoeg erover....

Ik wil eigenijk alleen maar zeggen dat als je

in je klas de moraal hanteert van "iedereen is anders", en je je eigen 'verwrongen' of vastgeroeste ideaalbeeld loslaat, dan kan elke klas sfeer hebben.... en is elke leerling welkom......

Voor mij is elk kind lerend.... óók die leerling die bijna de hele dag gillend, handen friemelend door de klas rent tussen wél aan tafel zittende en werkende kinderen.....

Omdat de kracht zit in 'iedereen is anders' én dat ene woord 'bijna'.... want die kleine overige momentjes koester ik.....