Dag van:
Hoe kan het zo samenvallen...?
Vandaag veel nagedacht...
Nagedacht over flarden uit mijn leven en flarden verleden en toekomst...
Flarden hoop, flarden zelfmedelijden flarden trots, flarden wanhoop....
En gezocht.....
Eindelijk.... eindelijk vond ik het...
Mijn 'troostgedicht'.....
Zo lang gezocht, op internet, in dichtbundels.....terwijl het notabene zo dichtbij in mijn eigen opgeslagen documenten in one drive verscholen zat....
Gevonden...dankzij een telefoontje van mijn zoon die dingen uit het verleden wilde weten...
Voorgelezen tijdens de crematie van mijn moeder in 2004...
Maar nog steeds zo van toepassing op het nu op mijn kinderen en mijzelf...
Misschien zelfs wel op een tijdsbeleving of tijdsbeeld....
En wellicht niet eens alleen van toepassing op vrouwen van toen, maar ook die van nu, op mannen, op kinderen....
Een sterke vrouw,
wie vindt haar niet een sterke vrouw,
zoals ze nieuwe draden spint
met stukken lach en wanhoopsvezels,
en daarmee leven aan zich bindt.
Haar hoop kan veertig keer verbleken
en als haar stem geen adem vindt
verlamt haar hart
totdat het leven
weer moed legt op haar weefgetouw.
Een sterke vrouw,
een mens van kracht.
Kijk om en zie een mens van kracht.
Zelfs grenst ze haar terreinen om.
Haar tuin geeft graan en appelbomen
en ergens diep weet zij een bron.
Een leven lang kan zij daar komen
haar handen als een lege kom.
Zij draagt in druppels haar vermogen.
Zo heeft zij het al vergebracht.
Een mens van kracht.
(auteur onbekend naar het bijbelboek Spreuken: 31:10-31)
Misschien wel een gedicht van eeuwigheidswaarde....
En nu ben ik niet zo'n Bijbellezer maar er valt me toch iets op....
Een mens van kracht.
Het gedicht is gebaseerd op Spreuken 31 uit de Bijbel, en juist dat zette mij weer eens aan het denken.....
Niet omdat ik de Bijbel ineens ben gaan zien als een handleiding voor het leven.....
Ik ben niet op zoek naar een geloof dat ik moet aannemen of naar regels waaraan ik mij moet houden.....
Ik zie het wel als een handreiking....
En ik ben nieuwsgierig.....
Soms kan één zin een deur openen waarvan je niet eens wist dat die er was.....
Want wat weet ik eigenlijk van die Bijbel....behalve dan dat mijn opa er drie keer per dag uit voorlas en de bovenmeeste er de dag mee begon en afsloot.....?
En vooral: wat denken we ervan te weten...? En wat gebeurt er met ons eigen beeld van mensen en gebeurtenissen wanneer we opnieuw durven kijken, zoals Willem dat kan en doet....?
Willem die de tijd uit de verhalen weet te halen en in het nu weet te plaatsen....
Die ouderwetse Bijbel…
Vraag mensen welk beeld ze van de Bijbel hebben en je hoort vaak dezelfde woorden: ouderwets, streng, vol verboden en geboden.....
Een boek dat voorschrijft hoe je moet leven, wie je moet gehoorzamen en wat je wel en niet mag zijn.....
Een boek dat angst kan oproepen, mensen klein kan houden en door de eeuwen heen is gebruikt om bepaalde ideeën als onaantastbare waarheid te presenteren......
Ik begrijp dat beeld wel......
Religieuze teksten zijn niet alleen gelezen, maar vooral uitgelegd en toegepast.....
Soms zijn ze gebruikt om macht uit te oefenen.....
Wie ooit te horen heeft gekregen dat iets niet mag omdat het nu eenmaal zo in de Bijbel staat, kan daar een flinke afkeer aan overhouden, of zoals ik.... een boel angst....
Maar nou lees ik dat gedicht weer eens.... en wat gebeurt er nou als je niet alleen kijkt naar wat er staat, maar ook probeert te begrijpen in welke tijd het is geschreven....?
Dat begon mij te interesseren.....
Misschien omdat ik zelf ook veranderd ben....
Wat ik vroeger als vaststaand aannam, onderzoek ik nu liever.....
Zeker als ik lees hoor modern er toen eigenijk geschreven werd....
Want neem nou die vrouw uit Spreuken 31.... uit dat gedicht...
He verhaal waar dat gedicht uit ontstaan is, vertelt namelijk dat ze niet alleen een zorgzame echtgenote is die klaarstaat voor haar gezin.....nee, ze handelt, koopt grond, plant een wijngaard, maakt plannen en drijft handel.....
Ze is ondernemend, verstandig en sterk....
Ze neemt verantwoordelijkheid en wordt gewaardeerd om wat ze doet.....
Het Hebreeuwse woord dat in deze passage voor haar kracht wordt gebruikt, chayil, kan ook verwijzen naar moed, vermogen en dapperheid.....
Het is dus geen woord dat alleen past bij een bescheiden en teruggetrokken leven zoals menigeen dacht.....
Had toen goed gelezen dan was die emancipatie dolle Mina generatie misschien niet eens nodig geweest...
Of ga ik nou te kort door de bocht....?
Natuurlijk moeten we oppassen met een moderne uitleg.....
De samenleving van het oude Israël was patriarchaal.....
Mannen en vrouwen hadden daar niet dezelfde juridische en maatschappelijke positie zoals wij die tegenwoordig nastreven....
Toch valt op hoeveel daadkracht er in dit oude beeld zit....
We denken bij de Bijbel vaak aan de ondergeschikte vrouw.....
Hier zien we juist een vrouw die haar omgeving mede vormgeeft....
Ze heeft economische verantwoordelijkheid, neemt initiatief en geniet zelfs aanzien....
Dat beeld heeft ook iets met mijn eigen ontwikkeling te maken.....
Lange tijd keek ik misschien vooral naar de beperkingen die oude teksten en tradities konden opleggen.....
Nu zie ik, mede ook dankzij Willem en dit gedicht beter, dat er binnen diezelfde teksten ook stemmen van zelfstandigheid en kracht klinken.....
Dat betekent niet dat ik mijn kritische blik opgeef hoor.....
Het betekent dat ik vollediger probeer te kijken.....
En dan vraag ik me af: hoeveel van onze ideeën over de Bijbel komen eigenlijk uit de oorspronkelijke teksten.....?
En hoeveel zijn ontstaan door de manier waarop latere generaties die teksten potverdikkeme hebben uitgelegd....?
Wat de tijd met teksten kan doen... pfffft....
Door de eeuwen heen veranderden de positie van vrouwen en de ideeën over hun rol steeds opnieuw.....
Ook kerkelijke tradities speelden daarin een rol, want soms boden religieuze teksten vrouwen ruimte om verantwoordelijkheid te nemen en op andere momenten werden bepaalde passages gebruikt om hun vrijheid te beperken.....
De geschiedenis is niet zo eenvoudig als een rechte lijn van vrijheid naar onderdrukking, en weer andersom.....
Vrouwen werkten, dreven handel en droegen verantwoordelijkheid lang voordat de moderne emancipatiebeweging ontstond.....
Tegelijkertijd werden hun mogelijkheden in verschillende tijden en samenlevingen beperkt door wetten, gewoonten en economische omstandigheden.....
Best interessant als je daarover nadenkt: een tekst staat dus niet los van de mensen die hem lezen en uitleggen..... en staat niet los van tijd...
Dezelfde woorden kunnen in verschillende tijden iets anders betekenen.....
Wat ooit als bescherming werd gezien, kan later een voorschrift worden.....
Wat ruimte bood, kan door traditie worden ingeperkt.....
En wat ooit vanzelfsprekend leek, kan eeuwen later opnieuw ter discussie staan.....
Ook herinneringen veranderen op die manier.....
Mijn moeder blijft dezelfde vrouw, maar mijn blik op haar is niet meer dezelfde als in 2004....
Toen stond vooral het verlies centraal....
Nu kan ik naast het verdriet ook haar moed zien, haar kwetsbaarheid, haar tekortkomingen, beschadigingen en de manier waarop zij haar leven heeft gedragen.....
Het teruggevonden gedicht heeft daardoor niet alleen een oude herinnering geopend, maar ook een nieuwe laag in mijn eigen geschiedenis.....
Misschien moeten we daarom niet alleen vragen wat er in een oude tekst staat, maar ook wie hem uitlegt, vanuit welke overtuiging dat gebeurt en wat de gevolgen daarvan zijn voor mensen.....
Dat geldt voor de Bijbel, maar ook voor de verhalen die we over onze ouders, onszelf en onze familie blijven vertellen.....
En dan wordt het ineens nog ingewikkelder…want er rijden steeds meer vragen in mijn hoofd op....
Van de hak op de tak....
Als we de Bijbel bekijken in de tijd waarin hij ontstond en ik denk bijvoorbeeld aan wat Rob Jetten en zijn vriend allemaal over zich heen krijgen nu ze aangekondigd hebben vaders te worden bijvoorbeeld.....
Hoe werd er gedacht over armoede, slavernij en de bescherming van 'kwetsbare' mensen.....?
En hoe moeten we de Bijbelse uitspraken over homoseksualiteit begrijpen....?
Ook daar zijn de antwoorden minder eenvoudig dan een losse Bijbeltekst soms doet vermoeden.....
Er zijn passages waarin seksuele handelingen tussen mensen van hetzelfde geslacht worden afgewezen.....
Die teksten kunnen we niet zomaar wegwuiven, want die staan er nu eenmaal....
Maar tegelijkertijd leefden de schrijvers in samenlevingen met andere ideeën over seksualiteit, eer, status en macht dan wij nu....
Het moderne idee van een gelijkwaardige en liefdevolle relatie tussen twee volwassen mensen van hetzelfde geslacht is niet zonder meer hetzelfde als de situaties die we uit de oudheid kennen.....
Om te begrijpen waarom deze afkeuring er was, moet je weten hoe seksualiteit in de Grieks-Romeinse en Nabij-Oosterse wereld werkte.....
Seks tussen mannen was in die tijd heel gebruikelijk, maar had bijna altijd te maken met macht, status en misbruik.....
In de Griekse cultuur was het (brrrr) normaal dat een oudere, vrije man een seksuele relatie aanging met een jonge tienerjongen.....
Zodra de jongen volwassen werd en baardgroei kreeg, stopte dit.....
Romeinse mannen mochten seks hebben met hun mannelijke slaven of krijgsgevangenen.....
Dit werd gezien als een uiting van dominantie....
De passieve partner werd sociaal vernederd en als 'minderwaardig' of 'verwijfd' beschouwd....
In sommige omringende religies werd seks tussen mannen gebruikt als een ritueel om afgoden te vereren......
Wanneer men dus tegen seks tussen mensen van hetzelfde geslacht was, reageren zij op uitbuiting, overdaad aan lust, afgoderij en machtsmisbruik....
Een stabiele, monogame relatie in liefde en trouw tussen twee volwassen mannen of vrouwen was in hun leefwereld volkomen onbekend....
Ik vind het interessant dat zulke vragen gesteld kunnen worden....
Niet om een oude tekst koste wat kost modern te maken, maar om te onderzoeken wat die tekst werkelijk zegt, wat hij toen betekende en wat wij er nu nog mee kunnen.....
Een tekst begrijpen is iets anders dan hem blindelings gehoorzamen....
En kritisch lezen is iets anders dan alles wat erin staat meteen verwerpen.....
Dat onderscheid heb ik ook in mijn eigen leven moeten leren....
Mijn moeder, het gedicht en mijn herinneringen aan haar zijn niet los te zien van de tijd waarin zij leefde en van de manier waarop ik toen naar haar keek.....
Nu ik ouder ben, kan ik haar niet alleen zien als mijn moeder, maar ook als een mens met haar eigen vragen, beperkingen en kracht....
Zoals ik zo ook naar mezelf kijk.....
Misschien was het niet zo eenvoudig als we dachten
Daar zit voor mij de verwondering.
Wat gebeurt er als we de teksten met nieuwsgierigheid lezen....?
Ik bedoel naar aanleiding van iets actueels, van zomaar een vraag of iets uit je eigen leven als je even vastloopt....
Als we rekening houden met de historische omstandigheden, onderscheid maken tussen tekst en uitleg en accepteren dat niet elke vraag een eenvoudig antwoord heeft....?
Dan kan zo'n oud boek ineens onverwachte inzichten geven.....
Niet omdat het ineens een modern boek is geworden, maar omdat wij beter proberen te begrijpen wat er in een andere wereld werd bedoeld.....
Dat is misschien ook wat er met mij is gebeurd sinds ik het gedicht terugvond.....
Ik kijk niet alleen opnieuw naar een oud boek, maar ook naar mijn moeder, naar mijn jeugd en naar de vrouw die ik zelf ben geworden.....
Zo kom ik weer bij het gedicht waarmee het allemaal begon....
Bij mijn moeder, aan wie ik het in 2004 heb opgedragen.....
Bij mezelf, bij mijn kinderen en bij de generaties na ons.....
Bij vrouwen die nieuwe draden spinnen met stukken lach en wanhoopsvezels.....
Bij mensen die soms bijna geen adem meer vinden, maar toch weer moed verzamelen....
Wanneer ik de woorden nu lees, hoor ik niet alleen de stem van mij.die ze destijds voordroeg, ik hoor ook iets van mijn moeder, iets van mezelf en ook weer iets van mijn kinderen en kleinkinderen....
De draden waarover het gedicht spreekt, lopen door de generaties heen: van haar naar mij, van mij naar mijn kinderen, van mijn kinderen naar mijn kleinkinderen....en verder naar iedereen die probeert van vreugde en verdriet een leven te maken.....
Misschien houden deze woorden daarom hun betekenis.....
En dus niet omdat ze ons vertellen hoe we moeten geloven, maar omdat ze iets menselijks raken dat de tijd overstijgt.....
Voor mannen, voor vrouwen en voor een ieder die is wie die is.....
En geeft het mij weer een stukje moed om volgende week donderdag naar het ziekenhuis te gaan voor nóg meer verder onderzoek naar de snelle achteruitgang van mijn zicht, de operatie en de ooginjecties....
Geen opmerkingen:
Een reactie posten